Falenopsis - Storczyk - Phalaenopsis

Storzczyki z rodzaju Phalaenopsis pochodz¹ z tropikalnej czêœci Azji Po³udniowo-Wschodniej i Australii, gdzie znale¼æ je mo¿na doœæ wysoko nad ziemi¹ na koronach i pniach drzew lub ska³ach. We wschodnich Himalajach wystêpuje na stromych, zacienionych urwiskach o wielkiej wilgotnoœci powietrza.

Storczyki s¹ w wiêkszoœci epifitami, czyli roœlinami rosn¹cymi na innych roœlinach, które zapewniaj¹ im odpowiednie miejsce do wzrostu.

Kwitn¹ o ró¿nych porach roku, zale¿nie od gatunku i odmiany, a ich kwiaty utrzymuj¹ siê na pêdach nawet przez kilka tygodni. Liœcie storczyka, wyrastaj¹ce z krótkiej ³odygi, s¹ grube i skórzaste. D³ugoœæ pêdów kwiatowychmo¿e siêgaæ 60-150 cm. Na ka¿dym z nich wyrasta nawet do 30 kwiatów, przypominaj¹cych wygladem rój motyli, które obsiad³y ga³¹zkê. Kwiaty niektórych odmian pachn¹.

Istnieje oko³o 25 000 gatunków storczyków, obecnie doœæ ³atwo osi¹galnych w dobrych sklepach i centrach ogrodniczych. Wiêkszoœæ sprzedawanych Phalaenopsis to mieszañce, zwykle bez okreœlanej nazwy botanicznej.

Oœwietlenie

Wymagania Phalaenopsisa dotycz¹ce poziomu œwiat³a s¹ ³atwe do spe³nienia. Idealny poziom œwiat³a to pó³cieñ. Odpowiedni poziom œwiat³a mo¿na oceniæ po stanie liœci. Zbyt niski poziom powoduje wyd³u¿anie siê nowych liœci, które staj¹ siê wyra¼nie zwê¿one w stosunku do normalnego, owalnego kszta³tu, a tak¿e maj¹ kolor ciemnozielony zamiast lekko ¿ó³tawo zielonego. Zbyt wysoki poziom œwiat³a powoduje ich wyra¼nie czerwono-bordowe zabarwienie. Phalaenopsis uprawiany na parapecie najlepiej bêdzie siê czu³ na wschodnim oknie, poniewa¿ na pocz¹tku dnia, gdy roœlina odbiera wiêcej œwiat³a, temperatura jest ni¿sza. Po³udniowe okno jest mo¿liwe do uprawy tylko pod warunkiem, ¿e œwiat³o s³oneczne bêdzie przefiltrowane, tak aby nie poparzy³o roœlin. Na oknie po³udniowym lub zachodnim w okresie od maja do wrzeœnia trzeba zapewniæ trochê cienia, na przyk³ad przy u¿yciu cienkiej zas³ony lub ¿aluzji. Nale¿y zawsze uwa¿aæ, aby promienie po³udniowego s³oñca nigdy nie pada³y bezpoœrednio na liœcie. W warunkach klimatycznych Polski od pocz¹tku grudnia a¿ do po³owy lutego mo¿na pozwoliæ nawet na pe³ne s³oñce.

Phalaenopsisy dobrze rosn¹ tak¿e przy sztucznym œwietle, np. przy œwietlówkach (w odleg³oœci 25-50 cm od œwietlówki) lub w œwietle lampy sodowej lub HQI (Son Agro lub innej ogrodniczej) w odleg³oœci oko³o 1 metra. D³ugoœæ sztucznego dnia zale¿y od pory roku: 11 godzin zim¹, 14-16 godzin latem.

Temperatura

Phalaenopsisy to po³udniowoazjatyckie roœliny z doœæ ciep³ego klimatu. Idealna temperatura nocy to 16-18°C, a dnia 21-27°C. Taki zakres temperatur zapewnia wiêkszoœæ naszych mieszkañ i dlatego s¹ to roœliny idealnie nadaj¹ce siê do uprawy domowej.

Latem roœliny zwykle toleruj¹ nieco wy¿sze temperatury, chocia¿ z kolei przegrzanie roœlin wystawionych na pe³ne po³udniowe letnie s³oñce mo¿e skoñczyæ siê ich uœmierceniem. W wypadku utrzymywania siê latem na parapecie temperatur powy¿ej 35°C absolutnie konieczne jest cieniowanie (np. ¿aluzjami) lub przestawienie roœlin.

Z kolei zim¹ nale¿y uwa¿aæ na wietrzenie podczas mrozów - przewianie roœliny silnym pr¹dem powietrza o temperaturze 0°C lub poni¿ej mo¿e spowodowaæ przemarzniêcie liœci objawiaj¹ce siê ich szklistoœci¹ i wiêdniêciem. Silne przemarzniêcie mo¿e doprowadziæ do œmierci ca³ej roœliny. Szok temperaturowy (tak¿e podczas transportowania roœlin zim¹) mo¿e spowodowaæ tak¿e opadanie kwiatów i p¹ków.

WilgotnoϾ powietrza

Phalaenopsisy s¹ storczykami o monopodialnym typie wzrostu i nie maj¹ pseudobulw bêd¹cych magazynem wody. Dlatego wa¿ne jest zapewnienie odpowiedniej wilgotnoœci otoczenia. Idealna jest wilgotnoœæ w zakresie 50-70%. Je¿eli jednak roœlina jest dobrze podlewana, to mo¿e siê zaadaptowaæ do ni¿szego poziomu wilgotnoœci. Phalaenopsis jest w stanie tolerowaæ suche powietrze w naszych mieszkaniach, jednak oczywiœcie bêdzie lepiej rós³ i obficiej kwit³ przy nieco podwy¿szonej wilgotnoœci powietrza. Mo¿na to osi¹gn¹æ przy pomocy nawil¿acza, albo umieszczaj¹c roœlinê na tacy z kilkucentymetrow¹ warstw¹ keramzytu lub innego porowatego materia³u. Kiedy podlewamy roœlinê, wyp³ywaj¹ca woda przecieka przez porowaty materia³ na tacê, a paruj¹c zapewnia roœlinie wy¿sz¹ wilgotnoœæ. Nale¿y jednak uwa¿aæ, aby doniczki nie sta³y w wodzie, ale ponad ni¹, zapewniaj¹c dostêp powietrza do korzeni tak¿e od spodu. Naj³atwiej to zrobiæ, k³ad¹c na wierzchu metalow¹ siatkê (tak¹ do budowy klatek dla zwierz¹t) lub kratkê dostêpn¹ w sklepach ogrodniczych.

Roœliny mo¿na te¿ rano zamg³awiaæ, ale wa¿ne jest, aby liœcie obesch³y przed nocnym obni¿eniem temperatury. Roœlin nie nale¿y zamg³awiaæ zim¹, bo w ni¿szych temperaturach i przy obni¿onym metabolizmie s¹ bardziej podatne na gnicie wywo³ane pozostawaniem wody w k¹tach liœci. Nale¿y unikaæ zamg³awiania wod¹ z kranu, a u¿ywaæ wy³¹cznie deszczówki lub wody destylowanej. W wypadku dysponowania tylko wod¹ z kranu lepiej ca³kowicie zrezygnowaæ z zamg³awiania, poniewa¿ powoduje to bardzo szkodliwe dla storczyków gromadzenie siê kamienia wodnego w k¹tach liœci.

Ziemia dla storczyków nadrzewnych

Storczyki nadrzewne wymagaj¹ specjalnej mieszanki, w której maj¹ rosn¹æ. Materia³ ten powinien byæ lekki oraz dobrze utrzymuj¹cy wilgoæ, tak aby korzenie roœliny mog³y przyjmowaæ wodê oraz substancje odrzywcze.
Dobry kompost mo¿e mieæ sk³ad nastêpuj¹cy: - 1 czêœæ mchu torfowego;
-1 czêœæ wêgla drzewnego;
- 3 czêœci kory œwierkowej.
Wszystkie sk³adniki nale¿y nistarannie wymieszaæ oraz rozmieœciæ wokó³ korzeni. Na dnie doniczki nale¿y umieœciæ kamyczki lub perlit. Mech torfowy ma tê w³¹œciwoœæ, i¿ do pewnego stopnia neutralizuje wapñ w wodzie. Kora œwierkowa natomiast, pociêta na drobne kawa³ki, odstrasza œlimaki.

Ziemia dla storczyków gruntowych

Storczyki gruntowe uprawiane s¹ w zasadzie jak storczyki nadrzewne. Nadaje siê dla nich nastêpuj¹ca mieszanka:
- 1 czêœæ torfu;
- 1 czêœæ grubego piasku;
- 1 czêœæ zbutwia³ych liœci bukowych zmieszanych z ziemi¹ próchnicz¹.
Tê ostatnio powinno siê przed zmieszaniem nieco podgrzaæ. W ten sposób zlikwiduje siê nios¹ce ze sob¹ choroby szkodniki i mikroorganizmy.

Podlewanie

Phalaenopsisy, podobnie jak znakomita wiêkszoœæ storczyków tropikalnych, bezwzglêdnie wymagaj¹ zupe³nego przeschniêcia pod³o¿a przed kolejnym podlaniem. Jest to najwa¿niejszy aspekt uprawy tych roœlin! ICH POD£O¯E NIE MO¯E BYÆ PRZEZ CA£Y CZAS RÓWNOMIERNIE WILGOTNE!!! Nale¿y je podlewaæ mocno, ale odpowiednio rzadko - doros³e roœliny w okresie wegetacji zwykle raz na 4 do 7 dni, a zim¹ nie czêœciej ni¿ raz na tydzieñ. Zbyt czêste podlewanie, bez okresu przeschniêcia, powoduje gnicie korzeni i w koñcu doprowadza do œmierci roœliny!!! Jest to najczêstszy b³¹d przy uprawie pierwszego storczyka, poniewa¿ jest to najistotniejsza ró¿nica miêdzy traktowaniem epifitów i innych roœlin doniczkowych. Zachowanie okresu przeschniêcia po ka¿dym podlaniu to 99% gwarancji sukcesu w uprawie storczyków. Wilgotnoœæ pod³o¿a mo¿na sprawdziæ, wk³adaj¹c do pod³o¿a drewniany patyczek na g³êbokoœæ 7-10 cm. Po wyjêciu sprawdzamy jego koniec. Je¿eli ma kolor ciemniejszy, to znaczy, ¿e pod³o¿e jest jeszcze wilgotne i nale¿y poczekaæ z podlewaniem jeszcze dzieñ lub dwa.

Wa¿ne jest, aby Phalaenopsisy by³y podlewane wczeœnie rano. To zapewni odparowanie wody z liœci i z korony roœliny przed nocnym och³odzeniem.

Do podlewania najlepsza jest deszczówka, woda z filtra odwróconej osmozy lub destylowana. Mo¿na podlewaæ wod¹ z kranu, najlepiej przegotowan¹ i odstan¹, ale wymaga to bezwzglêdnie corocznego przesadzania (dok³adnej wymiany pod³o¿a bez powiêkszania doniczki). Podlewaæ nale¿y obficie i dok³adnie, upewniaj¹c siê, ¿e woda wycieka wszystkimi otworami doniczki.

Zalecanym sposobem podlewania wszystkich storczyków jest wstawianie ca³ej doniczki do naczynia z wod¹ (np. wiaderka), tak aby by³a zanurzona po brzegi, i przetrzymanie jej tak przez 15 minut do godziny. To jedyny sposób daj¹cy pewnoœæ, ze pod³o¿e nasi¹k³o w ca³ej objêtoœci, a korzenie "powietrzne" wystaj¹ce z doniczki te¿ pobra³y wodê.

Nawo¿enie

Phalaenopsisy szybko i ca³y czas rosn¹. Dlatego musz¹ byæ regularnie nawo¿one. Nale¿y stosowaæ (ogólnie dostêpne w hipermarketach i w sklepach ogrodniczych) nawozy dla storczyków. Na etykietach wielu roœlin i nawozów dla storczyków podawana jest informacja, aby roœliny nawoziæ co miesi¹c. Wiêkszoœæ osób uprawiaj¹cych storczyki stosuje siê jednak do zasady "weakly weekly", co oznacza nawo¿enie co tydzieñ (czyli przy ka¿dym podlewaniu), ale bardziej rozcieñczonym nawozem - zwykle 1/4-1/2 zalecanej na opakowaniu dawki nawozu dla storczyków. Je¿eli nawozi siê przy ka¿dym podlewaniu, to co miesi¹c lub co dwa miesi¹ce pod³o¿e powinno byæ przep³ukane czyst¹ wod¹ bez nawozu. Nie jest to trudne - wystarczy po prostu raz na jakiœ czas podlaæ roœlinê obficie czyst¹ wod¹ bez nawozu. Optymalne postêpowanie w tym wypadku jest nastêpuj¹ce: najpierw nale¿y normalnie podlaæ roœliny, aby rozpuœciæ nagromadzone sole. Po oko³o godzinie pod³o¿e nale¿y przep³ukaæ wod¹ w iloœci równej dwukrotnej objêtoœci doniczki. Zim¹ nale¿y nawoziæ tylko co drugie lub co trzecie podlewanie.

Kwitnienie

Wiêkszoœæ hybryd Phalaenopsisów nie wymaga ¿adnych zabiegów indukuj¹cych kwitnienie i kwitn¹ one samoistnie co roku lub nawet czêœciej. Jednak w razie napotkania upartego osobnika wystarczy przez oko³o miesi¹c zwiêkszyæ ró¿nicê temperatur miêdzy noc¹ a dniem do 6-10°C (czyli na przyk³ad w dzieñ 25°C, a w nocy 18°C). Naj³atwiej to zrobiæ, uchylaj¹c noc¹ okno i zamykaj¹c je w ci¹gu dnia, a w lecie - wystawiaj¹c roœlinê na zewn¹trz w doœæ cieniste miejsce. 30 dni takiego traktowania automatycznie indukuje wzrost nowych ³odyg kwiatowych. To jest te¿ sekret uprawy przemys³owej zapewniaj¹cy dostêpnoœæ w kwiaciarniach kwitn¹cych roœlin o ka¿dej porze roku.

Poniewa¿ gatunki z rodzaju Phalaenopsis mog¹ kwitn¹æ w ró¿nych porach roku, okres kwitnienia hybryd Phalaenopsisów zale¿y od ich genealogii i potencjalnie roœlina mo¿e kwitn¹æ o dowolnej porze roku. Normalnym okresem kwitnienia wiêkszoœci popularnych hybryd jest okres od pó¼nej jesieni do wiosny, ale s¹ te¿ odmiany kwitn¹ce latem i jesieni¹. Zwykle kwitn¹ raz do roku przez 3-4 miesi¹ce, ale rozroœniête roœliny mog¹ kwitn¹æ 2 lub 3 razy w roku, a nawet ci¹gle, rozwijaj¹c kolejno nowe kwiaty na starych ³odygach i wypuszczaj¹c nowe.

Po przekwitniêciu, gdy wszystkie kwiaty opadn¹, a pêd kwiatowy uschnie, mo¿na go wyci¹æ doœæ nisko, uwa¿aj¹c jednak, aby nie uszkodziæ liœci. Jeœli ³odyga nie uschnie, mo¿e powtórzyæ kwitnienie i to zarówno na koñcu istniej¹cej ³odygi, która siê wyd³u¿y, jak i wypuszczaj¹c boczn¹ ³odygê kwiatow¹ z któregoœ z dolnych wêz³ów. Kwitnienie wtórne mo¿e byæ równie obfite, co pierwotne i dlatego ³odygi Phalaenopsisa po zakoñczeniu kwitnienia zwykle siê nie wycina, chyba ¿e samoistnie zaschnie.

Rozmna¿anie

Ka¿dy prawdziwy mi³oœnik storczyków chocia¿ raz zapragnie swoje kwiaty rozmno¿yæ. Jest to nieco trudniejsze ni¿ w przypadku innych roœlin. Ale nie jest nie mo¿liwe. Jest kilaka mo¿liwoœci rozmna¿ania storczyków. Nale¿y sobie wybraæ sposób który nam najbardziej odpowiada.

Najproœciej jest rozmna¿aæ przez dzielenie dojrza³ej roœliny. Dzielenia dokonuje siê przy przesadzaniu. Niektóre storczyki same rozdzielaj¹ siê, gdy zostan¹ wyjête ze swego pod³o¿a. w zasadziego dokonaæ przy pomocy zdezynfekowanych no¿yc. Nale¿y poczekaæ a¿ miejsca ciêcia zaschn¹ i posypaæ je wêglem drzewnym. Poszczególne czêœci storczyków sadzi siê oddzielnie. Niektóre gatunki storczyków wytwarzaj¹ nowe roœlinki a¿ na koñcu ³odygi. Oddzielaj¹ siê dobrze rozwiniête. Przy przesadzaniu lub dzieleniu czêsto zdarza siê, ¿e odpadaj¹ niektóre bulwy. S¹ to przewa¿nie bulwy, które nie maj¹ jeszcze pêdów.

Rozmna¿nie wegetatywne (bezp³uciowe) - jest metod¹, która u¿ywana jest przez profesjonalnych hodowców. U¿ycie tej metody przy rozmna¿ani gwarantuje, ¿e wyhodowany okaz bêdzie taki sam jak macie¿ysty, w odró¿nieniu od roœlin rozmna¿anych przy pomocy nasion, gdzie mo¿e dojœæ do ró¿nic czy odchyleñ, na przyk³ad w kolorze. Metoda ta polega na doprowadzeniu do podzia³u tkanki na wierzcho³¹ch pêdów. Przy nale¿ytej pielêgnacji tkanki takie zdolne s¹ do sta³ego i nieograniczonego podzia³u. Z tak dobrej wiêc czêœci roœliny mo¿na wyhodowaæ wiele roœlin.
Nale¿y wybraæ takie fragmenty, na których znajduj¹ siê przynajmnie trzy oczka. Umieszczone w torebce plastikowej z odrobin¹ kompostu lub mchu, w jasnym i ciep³ym miejscu, wypuszcz¹ z czasem nowe korzonki. Nale¿y je przesadzaæ do ziemi z dodatkiem odpowiedniej od¿ywki. Dobrze daj¹ siê w ten sposób rozmna¿aæ.

Przesadzanie

W wypadku tych roœlin pod³o¿e powinno zawsze byæ przewiewne z zachowanymi du¿ymi przestrzeniami powietrznymi. Do ich sadzenia nie wolno stosowaæ ziemi ogrodowej!!! Jako pod³o¿e stosuje siê mieszaninê, która szybko przepuszcza wodê, ale czêœæ tej wody jest w stanie zatrzymaæ. Zalecana jest gruboziarnista kora sosnowa (1,5-2,5 cm) z dodatkiem wêgla drzewnego, perlitu lub keramzytu i odrobiny torfu w³óknistego. Pod³o¿e mo¿e tak¿e sk³adaæ siê z samej gruboziarnistej kory sosnowej lub chipsów kokosowych bez innych dodatków. Przesadzamy zwykle co 2-3 lata, gdy pod³o¿e rozk³ada siê lub roœlina wyra¼nie wyrasta z doniczki. S¹ to zasady obowi¹zuj¹ce przy podlewaniu wod¹ o zalecanej niskiej zawartoœci minera³ów (wod¹ destylowan¹, deszczówk¹ lub wod¹ z filtra odwróconej osmozy). Jednak w wypadku podlewania wod¹ z kranu (tak¿e przegotowan¹ i odstan¹ itd.) nale¿y bezwzglêdnie przesadzaæ co roku. Przesadzanie wykonuje siê od wiosny do pocz¹tku lata. Zastosowana doniczka powinna byæ tak ma³a, jak to tylko mo¿liwe - w wypadku corocznego przesadzania (i jeœli roœlina nie rozros³a siê gwa³townie) mo¿e to byæ ta sama doniczka, wiêc przesadzanie w takim wypadku polega tylko na wymianie pod³o¿a na nowe i przepuszczalne. Roœliny posadzone w pod³o¿u z kory delikatnie wyjmujemy z doniczki. Oczyszczamy korzenie ze starego pod³o¿a, uwa¿aj¹c aby nie po³amaæ zdrowych, ¿ywych korzeni. Obcinamy wszystkie martwe, zgni³e, br¹zowe, g¹bczaste lub puste w œrodku korzenie. Zdrowe korzenie s¹ bia³e lub jasnobe¿owe, jêdrne w dotyku i te zostawiamy. Po przesadzeniu przez tydzieñ do 10 dni roœlin nie podlewa siê.

Gdy Kwiaty Choruj¹:

Gnicie korzeni - powodem jest nadmiar wilgoci w pod³o¿u, dlatego nale¿y podlewaæ je bardzo ostro¿nie, nigdy nie dopuszczaj¹c do tego, aby doniczka sta³a w wodzie.

Br¹zowienie liœci - storczyki wymagaj¹ dobrego oœwietlenia, ale o umiarkowanej intensywnoœci. Dlatego trzeba je chroniæ przed bezpoœrednimnas³onecznieniem, które mo¿e uszkadzaæ liœcie.

Czarne plamy na liœciach - liœcie storczyków powinny byæ zawsze suche. Krople wody pozostawione na liœciach przez noc powoduj¹ powstawanie czarnych plam.

Zanim dokonasz zakupu

Najlepiej wybieraæ egzemplarze posiadaj¹ce zarówno w pe³ni rozwiniête kwiaty, jak i p¹ki.