Lilia - Lilium

Lilie czêsto nazywa siê królowymi letniego ogrodu. Spo¶ród bogactwa odmian lilii ³atwo mo¿na wybraæ takie, które co roku bêd± nas cieszyæ piêknymi kwiatami. Lilie nadaj± siê do sadzenia na rabatach, w grupach na trawnikach, przy zbiornikach wodnych, s± równie¿ jednymi z najpopularniejszych kwiatów ciêtych.

Lilie s± ro¶linami cebulowymi, nale¿±cymi do rodziny liliowatych Liliaceae. Znanych jest oko³o 100 gatunków lilii. Pomimo takiej ró¿norodno¶ci kilka cech dla wiêkszo¶ci gatunków jest wspólnych, np. cebula zbudowana z licznych ³usek, kwiat sk³adaj±cy siê z 6 p³atków osadzonych w dwóch p³aszczyznach, ze ¶rodka wystaje sze¶æ prêcików z du¿ymi pylnikami oraz jeden wiêkszy na ¶rodku.

Lilie dzieli siê na nastêpuj±ce grupy: mieszañce azjatyckie, mieszañce martagon, mieszañce candidum, mieszañce amerykañskie, mieszañce longiflorum, mieszañce tr±bkowe, mieszañce orientalne, mieszañce nie przyporz±dkowane do powy¿szych grup oraz gatunki botaniczne. W wyniku hodowli wci±¿ uzyskuje siê nowe mieszañce, rasy i odmiany. Znanych jest ju¿ kilka tysiêcy odmian mieszañcowych, a ka¿dego roku pojawiaj± siê nowe.
Od niedawna istnieje mo¿liwo¶æ uprawy mieszañców miêdzygrupowych, np. azjatycko-orientalnych (charakteryzuj± siê bogactwem barw oraz ³atwo¶ci± w uprawie), mieszañce lilii longiflorum z orientalnymi (wielobarwne, du¿e, wyd³u¿one kwiaty). Najnowszym sukcesem hodowców jest po³±czenie lilii orientalnych z tr±bkowymi, tzw. orienpety. S± ³atwe w uprawie, maj± du¿e kwiaty, licznie wyrastaj±ce z jednej ³odygi.

Z wymienionych grup najwiêksze znaczenie maj± mieszañce azjatyckie, tr±bkowe i orientalne.
Do mieszañców azjatyckich - nale¿± ma³o wymagaj±ce odmiany, które kwitn± od koñca maja do po³owy lipca. Wiêkszo¶æ z nich znakomicie znosi polskie zimy, wykazuj± tak¿e du¿± odporno¶æ na choroby. To w³a¶nie do tej grupy zalicza siê popularn± w polskich ogrodach liliê tygrysi± Lilium tigrinum, dorastaj±c± do 120-150 cm, o nakrapianych pomarañczowych kwiatach, tworz±cych grona. Do znanych odmian z tej grupy nale¿± m.in. "Enchantment" (pomarañczowoczerwona), "Connecticut King" (cytrynowo-¿ó³ta), "Cyganka" (czerwona), "Mount Blanc" (kremowobia³a).
Optymalne warunki uprawy dla tej grupy lilii to ¿yzna gleba przepuszczalna, lekko kwa¶na i umiarkowanie wilgotna. Wa¿ne, aby starannie wybraæ miejsce, gdzie chcemy je posadziæ, poniewa¿ lilie nie lubi± przesadzania i najlepiej kwitn± pozostawione kilka lat na tym samym miejscu. Rabata powinna byæ w pe³nym s³oñcu przynajmniej kilka godzin dziennie.

Mieszañce tr±bkowe - maj± okaza³e kwiaty o mocnym zapachu. Kwitn± od koñca lipca, ale zazwyczaj dopiero w drugim roku po posadzeniu. Czêste przesadzanie równie¿ nie jest korzystne. Do tej grupy nale¿y znana piêkno¶æ - lilia królewska Lilium regale o pachn±cych kwiatach, która mo¿e osi±gn±æ nawet 2 m wysoko¶ci. Lilie tr±bkowe najlepiej rosn± na glebie o odczynie obojêtnym lub lekko zasadowym, w miejscu s³onecznym lub pó³cienistym. Na zimê dobrze jest lekko przykryæ posadzone cebulki li¶æmi, kor± lub s³om±, trzeba te¿ chroniæ m³ode pêdy przed wiosennymi przymrozkami.

Mieszañce orientalne - to najpiêkniejsze z lilii, jednak i najbardziej wymagaj±ce. Typowymi kolorami dla tej grupy jest ró¿owy i bia³y w zró¿nicowanym nasyceniu. Do znanych odmian tej grupy nale¿±: "Cassablanca" (bia³a) i "Jamboree" (purpurowoczerwona). Lilie orientalne mog± przetrzymaæ zimê wy³±cznie pod solidnym przykryciem. Najlepiej jednak na zimê cebulki wykopaæ i przechowaæ w pomieszczeniu o temperaturze 2°C. Mo¿na te¿ sadziæ je w du¿ych pojemnikach i zimowaæ, ustawiaj±c w ch³odnej piwnicy. Lilie orientalne s± równie¿ wra¿liwe na ch³ody i deszcze latem. Kwitn± pod koniec lipca i w sierpniu. Wymagaj± gleby kwa¶nej, torfowej. Najlepiej kwitn± w miejscu lekko ocienionym.

Wymagania

Mimo, ¿e wiêkszo¶æ odmian lilii znosi nasze zimy, to jednak zaleca siê ich okrywanie, które zapobiega wahaniom temperatury jak równie¿ chroni przed pó¼nymi przymrozkami wiosennymi.

Rozmna¿anie

Lilie rozmna¿amy zarówno z nasion jak i cebulek przybyszowych powstaj±cych z boku cebul matecznych, w pachwinach li¶ci, na pêdach kwiatowych, u podstawy ³usek cebuli traktowanych jako sadzonki, u podstawy sadzonek sporz±dzonych z li¶ci odciêtych u nasady z kawa³kiem ³odygi, ta metoda ma zastosowanie wy³±cznie u lilii o w±skich li¶ciach.

Pielêgnacja

Lilie dobrze siê czuj± w naszych warunkach klimatycznych, dobrze znosz± nasze zimy za wyj±tkiem lilii z okolic równika, przede wszystkim orientalne, które trzeba na zimê wykopaæ. Pamiêtajmy, ¿e lilie do prawid³owego kwitnienia wymagaj± przech³odzenia cebul. Stanowiska dla tych kwiatów winny byæ s³oneczne, gleba g³êboko uprawiona, próchnicza, lekko kwa¶na.

Lubi± do¶æ wilgotne pod³o¿e, jak i powietrze, wiêc dobrze siê czuj± przy zbiornikach wodnych. Dobrze jak lilie s± zabezpieczone os³onami z krzewów od strony pó³nocnej, co zabezpiecza je przed zimnym wiatrem. Cebule lilii wykopujemy, co 2-3 lata. Wa¿nym jest, aby przestrzegaæ terminów sadzenia lilii. Wiêkszo¶æ lilii zimuj±cych w gruncie sadzi siê od koñca wrze¶nia do pocz±tku pa¼dziernika, cebule lilii bia³ej Liliom condidum sadzimy najwcze¶niej, bo ju¿ pod koniec sierpnia. Sadzimy w rozstawie 20 x 20 cm, na g³êboko¶æ równ± trzykrotnej wysoko¶ci cebul, czyli oko³o 10-15 cm. Liliê bia³± sadzimy na tak± g³êboko¶æ, aby grubo¶æ pokrywy, nie przekracza³a 5 cm. Cebule wra¿liwe na mróz, w pa¼dzierniku wykopujemy, przechowuj±c przez zimê przysypane torfem w temp. 2-3oC, Na prze³omie marca, kwietnia ponownie wysadzamy. Lilie wymagaj± umiarkowanego nawo¿enia oraz obfitego podlewania, choæ wymagaj± równie¿, dobrego drena¿u, aby w czasie spoczynku ziemia by³a odpowiednio sucha. W okresie wegetacji dobrze jest ¶ció³kowaæ lilie np. torfem, aby ziemia by³a stale wilgotna.

Gdy Kwiaty Choruj±:

Przed posadzeniem cebul, wymagane jest zaprawienie preparatem na odka¿anie. Jest to bardzo wa¿ne, poniewa¿ lilie mog± byæ pora¿ane przez wiele chorób, np. mozaikê, plamisto¶æ, skrêcanie pêdów li¶ci, szara ple¶ñ, zgnilizna cebul. Ze szkodników najczêstsze s± mszyce, wciornastki, poskrzypka czarnonoga, nicienie oraz nornice, które wyrz±dzaj± najwiêksze szkody, zjadaj±c cebule.