Lilia - Lilium

Lilie czêsto nazywa siê królowymi letniego ogrodu. Spoœród bogactwa odmian lilii ³atwo mo¿na wybraæ takie, które co roku bêd¹ nas cieszyæ piêknymi kwiatami. Lilie nadaj¹ siê do sadzenia na rabatach, w grupach na trawnikach, przy zbiornikach wodnych, s¹ równie¿ jednymi z najpopularniejszych kwiatów ciêtych.

Lilie s¹ roœlinami cebulowymi, nale¿¹cymi do rodziny liliowatych Liliaceae. Znanych jest oko³o 100 gatunków lilii. Pomimo takiej ró¿norodnoœci kilka cech dla wiêkszoœci gatunków jest wspólnych, np. cebula zbudowana z licznych ³usek, kwiat sk³adaj¹cy siê z 6 p³atków osadzonych w dwóch p³aszczyznach, ze œrodka wystaje szeœæ prêcików z du¿ymi pylnikami oraz jeden wiêkszy na œrodku.

Lilie dzieli siê na nastêpuj¹ce grupy: mieszañce azjatyckie, mieszañce martagon, mieszañce candidum, mieszañce amerykañskie, mieszañce longiflorum, mieszañce tr¹bkowe, mieszañce orientalne, mieszañce nie przyporz¹dkowane do powy¿szych grup oraz gatunki botaniczne. W wyniku hodowli wci¹¿ uzyskuje siê nowe mieszañce, rasy i odmiany. Znanych jest ju¿ kilka tysiêcy odmian mieszañcowych, a ka¿dego roku pojawiaj¹ siê nowe.
Od niedawna istnieje mo¿liwoœæ uprawy mieszañców miêdzygrupowych, np. azjatycko-orientalnych (charakteryzuj¹ siê bogactwem barw oraz ³atwoœci¹ w uprawie), mieszañce lilii longiflorum z orientalnymi (wielobarwne, du¿e, wyd³u¿one kwiaty). Najnowszym sukcesem hodowców jest po³¹czenie lilii orientalnych z tr¹bkowymi, tzw. orienpety. S¹ ³atwe w uprawie, maj¹ du¿e kwiaty, licznie wyrastaj¹ce z jednej ³odygi.

Z wymienionych grup najwiêksze znaczenie maj¹ mieszañce azjatyckie, tr¹bkowe i orientalne.
Do mieszañców azjatyckich - nale¿¹ ma³o wymagaj¹ce odmiany, które kwitn¹ od koñca maja do po³owy lipca. Wiêkszoœæ z nich znakomicie znosi polskie zimy, wykazuj¹ tak¿e du¿¹ odpornoœæ na choroby. To w³aœnie do tej grupy zalicza siê popularn¹ w polskich ogrodach liliê tygrysi¹ Lilium tigrinum, dorastaj¹c¹ do 120-150 cm, o nakrapianych pomarañczowych kwiatach, tworz¹cych grona. Do znanych odmian z tej grupy nale¿¹ m.in. "Enchantment" (pomarañczowoczerwona), "Connecticut King" (cytrynowo-¿ó³ta), "Cyganka" (czerwona), "Mount Blanc" (kremowobia³a).
Optymalne warunki uprawy dla tej grupy lilii to ¿yzna gleba przepuszczalna, lekko kwaœna i umiarkowanie wilgotna. Wa¿ne, aby starannie wybraæ miejsce, gdzie chcemy je posadziæ, poniewa¿ lilie nie lubi¹ przesadzania i najlepiej kwitn¹ pozostawione kilka lat na tym samym miejscu. Rabata powinna byæ w pe³nym s³oñcu przynajmniej kilka godzin dziennie.

Mieszañce tr¹bkowe - maj¹ okaza³e kwiaty o mocnym zapachu. Kwitn¹ od koñca lipca, ale zazwyczaj dopiero w drugim roku po posadzeniu. Czêste przesadzanie równie¿ nie jest korzystne. Do tej grupy nale¿y znana piêknoœæ - lilia królewska Lilium regale o pachn¹cych kwiatach, która mo¿e osi¹gn¹æ nawet 2 m wysokoœci. Lilie tr¹bkowe najlepiej rosn¹ na glebie o odczynie obojêtnym lub lekko zasadowym, w miejscu s³onecznym lub pó³cienistym. Na zimê dobrze jest lekko przykryæ posadzone cebulki liœæmi, kor¹ lub s³om¹, trzeba te¿ chroniæ m³ode pêdy przed wiosennymi przymrozkami.

Mieszañce orientalne - to najpiêkniejsze z lilii, jednak i najbardziej wymagaj¹ce. Typowymi kolorami dla tej grupy jest ró¿owy i bia³y w zró¿nicowanym nasyceniu. Do znanych odmian tej grupy nale¿¹: "Cassablanca" (bia³a) i "Jamboree" (purpurowoczerwona). Lilie orientalne mog¹ przetrzymaæ zimê wy³¹cznie pod solidnym przykryciem. Najlepiej jednak na zimê cebulki wykopaæ i przechowaæ w pomieszczeniu o temperaturze 2°C. Mo¿na te¿ sadziæ je w du¿ych pojemnikach i zimowaæ, ustawiaj¹c w ch³odnej piwnicy. Lilie orientalne s¹ równie¿ wra¿liwe na ch³ody i deszcze latem. Kwitn¹ pod koniec lipca i w sierpniu. Wymagaj¹ gleby kwaœnej, torfowej. Najlepiej kwitn¹ w miejscu lekko ocienionym.

Wymagania

Mimo, ¿e wiêkszoœæ odmian lilii znosi nasze zimy, to jednak zaleca siê ich okrywanie, które zapobiega wahaniom temperatury jak równie¿ chroni przed pó¼nymi przymrozkami wiosennymi.

Rozmna¿anie

Lilie rozmna¿amy zarówno z nasion jak i cebulek przybyszowych powstaj¹cych z boku cebul matecznych, w pachwinach liœci, na pêdach kwiatowych, u podstawy ³usek cebuli traktowanych jako sadzonki, u podstawy sadzonek sporz¹dzonych z liœci odciêtych u nasady z kawa³kiem ³odygi, ta metoda ma zastosowanie wy³¹cznie u lilii o w¹skich liœciach.

Pielêgnacja

Lilie dobrze siê czuj¹ w naszych warunkach klimatycznych, dobrze znosz¹ nasze zimy za wyj¹tkiem lilii z okolic równika, przede wszystkim orientalne, które trzeba na zimê wykopaæ. Pamiêtajmy, ¿e lilie do prawid³owego kwitnienia wymagaj¹ przech³odzenia cebul. Stanowiska dla tych kwiatów winny byæ s³oneczne, gleba g³êboko uprawiona, próchnicza, lekko kwaœna.

Lubi¹ doœæ wilgotne pod³o¿e, jak i powietrze, wiêc dobrze siê czuj¹ przy zbiornikach wodnych. Dobrze jak lilie s¹ zabezpieczone os³onami z krzewów od strony pó³nocnej, co zabezpiecza je przed zimnym wiatrem. Cebule lilii wykopujemy, co 2-3 lata. Wa¿nym jest, aby przestrzegaæ terminów sadzenia lilii. Wiêkszoœæ lilii zimuj¹cych w gruncie sadzi siê od koñca wrzeœnia do pocz¹tku pa¼dziernika, cebule lilii bia³ej Liliom condidum sadzimy najwczeœniej, bo ju¿ pod koniec sierpnia. Sadzimy w rozstawie 20 x 20 cm, na g³êbokoœæ równ¹ trzykrotnej wysokoœci cebul, czyli oko³o 10-15 cm. Liliê bia³¹ sadzimy na tak¹ g³êbokoœæ, aby gruboœæ pokrywy, nie przekracza³a 5 cm. Cebule wra¿liwe na mróz, w pa¼dzierniku wykopujemy, przechowuj¹c przez zimê przysypane torfem w temp. 2-3oC, Na prze³omie marca, kwietnia ponownie wysadzamy. Lilie wymagaj¹ umiarkowanego nawo¿enia oraz obfitego podlewania, choæ wymagaj¹ równie¿, dobrego drena¿u, aby w czasie spoczynku ziemia by³a odpowiednio sucha. W okresie wegetacji dobrze jest œció³kowaæ lilie np. torfem, aby ziemia by³a stale wilgotna.

Gdy Kwiaty Choruj¹:

Przed posadzeniem cebul, wymagane jest zaprawienie preparatem na odka¿anie. Jest to bardzo wa¿ne, poniewa¿ lilie mog¹ byæ pora¿ane przez wiele chorób, np. mozaikê, plamistoœæ, skrêcanie pêdów liœci, szara pleœñ, zgnilizna cebul. Ze szkodników najczêstsze s¹ mszyce, wciornastki, poskrzypka czarnonoga, nicienie oraz nornice, które wyrz¹dzaj¹ najwiêksze szkody, zjadaj¹c cebule.