Przylaszczka Pospolita - Hepatica Nobilis

Przylaszczka pospolita to gatunek roœliny wieloletniej z rodziny jaskrowatych. Wystêpuje na terenie niemal ca³ej Europy oraz na Dalekim Wschodzie. W Polsce tylko lokalnie jest rzadsza lub ca³kiem jej brak, poza tym nale¿y do doœæ rozpowszechnionych gatunków w ¿yznych lasach liœciastych. W wielu krajach jest uprawiana jako roœlina ozdobna, w przesz³oœci by³a tak¿e stosowana jako roœlina lecznicza. By ustrzec dzikie populacje przed zniszczeniem w zwi¹zku ze zrywaniem kwiatów i wykopywaniem roœlin, przylaszczka zosta³a objêta w Polsce œcis³¹ ochron¹ gatunkow¹.

Ca³a roœlina osi¹ga wysokoœæ 15-20 cm.
£odyga p³ytko pod ziemi¹ tworzy krótkie, walcowate, ciemnobrunatne i silnie w³ókniste k³¹cze, okryte na szczycie ³uskami. Z k¹tów ³usek wyrastaj¹ liœcie oraz ow³osione, czerwone lub br¹zowe g³¹biki zakoñczone pojedynczymi kwiatami.
Liœcie czêœciowo zimozielone, skórzaste i d³ugoogonkowe, tworz¹ przyziemn¹ rozetê. Pocz¹tkowo s¹ bia³o ow³osione lub bia³owe³niste, z czasem staj¹ siê g³adkie. M³ode jasnozielone, z wiekiem robi¹ siê ciemnozielone z wierzchu, a od spodu mniej lub bardziej zabarwione na czerwono-fioletowo. Blaszka liœciowa trójklapowa, ca³obrzega, u nasady sercowata.
Niebiesko-fioletowe kwiaty o œrednicy 15-30 mm pojawiaj¹ siê wczesn¹ wiosn¹ zanim rozwin¹ siê liœcie na szypu³kach wysokoœci 10 cm. Czasem maj¹ barwê ró¿ow¹, rzadziej bia³¹. Pojedyncze kwiaty podparte s¹ trzema niewielkimi, jajowatymi i têpo zakoñczonymi, siedz¹cymi i z³¹czonymi u nasady listkami , tworz¹cymi pozorny kielich. Listki te nie opadaj¹, tak¿e podczas dojrzewania owoców. Okwiat przewa¿nie z³o¿ony z 5-6 barwnych listków. Kwiat ma wiele spiralnie ustawionych s³upków oraz prêcików. o bia³ych lub ró¿owych nitkach. S³upki s¹ omszone, zwieñczone krótkimi, prostymi szyjkami.

Przylaszczka uprawiana jest jako roœlina ozdobna, przy czym ceniona jest ze wzglêdu na efektowne kwiaty, wczesne kwitnienie, dekoracyjne ulistnienie, bardzo du¿¹ cienioznoœnoœæ i odpornoœæ na inne niekorzystne warunki œrodowiska, a tak¿e z powodu d³ugowiecznoœci. W Polsce wci¹¿ jest rzadko obecna w ofercie szkó³ek ogrodniczych z powodu trudnoœci w rozmna¿aniu. Stosowana w ogrodach skalnychlub w za³o¿eniach parkowych o charakterze leœnym, najlepiej w grupach. Tworzy efektowne kompozycje z innymi gatunkami kwitn¹cymi wiosn¹ - cebulowymi, te¿ z mi³kiem wiosennym, zawilcami, fio³kiem wonnym.

Wymagania

Przylaszczka pospolita roœnie w lasach i zaroœlach, chêtnie na pod³o¿u wapiennym lub obojêtnym. Wymaga gleb gliniastych, próchnicznych, na l¿ejszych roœliny rosn¹ s³abiej, s¹ jaœniejsze - ¿ó³tozielone i s³abiej kwitn¹. Przylaszczki preferuj¹ stanowiska cieniste i pó³cieniste, œwie¿e do suchych.

Rozmna¿anie

Roœliny rozprzestrzeniaj¹ siê za pomoc¹ mrówek roznosz¹cych owoce, w mniejszym zakresie za pomoc¹ rozga³êziaj¹cego siê i rozrastaj¹cego k³¹cza. Im starsze roœliny, tym wiêksze formuj¹ kêpy i obficiej kwitn¹, ze starych kêp wyrastaæ mo¿e ponad 20 kwiatów.

Rozmna¿a siê j¹ zwykle przez podzia³, poniewa¿ s³abo wi¹¿e nasiona, a dodatkowo w przypadku odmian o pe³nych kwiatach rozmna¿ana z nasion nie zachowuje cech osobników macierzystych. Zaleca siê wysiewaæ nasiona zaraz po ich dojrzeniu, do gleby wilgotnej w miejscu os³oniêtym. W przypadku ich przechowywania - wymagaj¹ stratyfikacji - przez 3 tygodnie nale¿y je przechowywaæ w temperaturze 0-5 °C. Kie³kowanie trwa od 1 do 12 miesiêcy. Po pikowaniu siewek nale¿y umo¿liwiæ im rozwój przez pierwszy rok w szklarni, dbaj¹c o ich ocienienie i zapewnienie sta³ej wilgotnoœci. Wysadzaæ na sta³e miejsce nale¿y w koñcu wiosny lub na pocz¹tku lata. Podzia³ roœlin dojrza³ych, najlepiej mo¿liwie du¿ych kêp zaleca siê wykonywaæ tu¿ przed rozpoczêciem kwitnienia - w koñcu zimy lub bezpoœrednio po kwitnieniu. Podzielone roœliny nale¿y wysadziæ od razu w miejsce docelowe.

Pielêgnacja

Przylaszczki preferuj¹ spokój, bardzo ¼le znosz¹ uszkodzenia korzeni, a po podziale rosn¹ bardzo wolno. Z tego powodu zaleca siê ich przesadzanie tylko w ostatecznoœci.

Jest to roœlina truj¹ca w przypadku spo¿ycia wiêkszej jej iloœci. Zatrucia w wyniku spo¿ycia s¹ bardzo rzadkie z powodu piek¹cego smaku roœlin. W przypadku spo¿ycia nastêpuje zapalenie b³ony œluzowej jamy ustnej, ¿o³¹dka i jelit, krwawa biegunka, omdlenia, czasem drgawki, w koñcu niewydolnoœæ kr¹¿eniowa, oddechowa i zapalenie nerek z krwiomoczem i bia³komoczem. W wyniku zatrucia mo¿e nast¹piæ nieodwracalne uszkodzenie nerek. W przypadku spo¿ycia roœlin konieczne jest p³ukanie ¿o³¹dka, nie wolno prowokowaæ wymiotów, podawaæ nale¿y natomiast du¿e iloœci p³ynów.