Przylaszczka Pospolita - Hepatica Nobilis

Przylaszczka pospolita to gatunek ro¶liny wieloletniej z rodziny jaskrowatych. Wystêpuje na terenie niemal ca³ej Europy oraz na Dalekim Wschodzie. W Polsce tylko lokalnie jest rzadsza lub ca³kiem jej brak, poza tym nale¿y do do¶æ rozpowszechnionych gatunków w ¿yznych lasach li¶ciastych. W wielu krajach jest uprawiana jako ro¶lina ozdobna, w przesz³o¶ci by³a tak¿e stosowana jako ro¶lina lecznicza. By ustrzec dzikie populacje przed zniszczeniem w zwi±zku ze zrywaniem kwiatów i wykopywaniem ro¶lin, przylaszczka zosta³a objêta w Polsce ¶cis³± ochron± gatunkow±.

Ca³a ro¶lina osi±ga wysoko¶æ 15-20 cm.
£odyga p³ytko pod ziemi± tworzy krótkie, walcowate, ciemnobrunatne i silnie w³ókniste k³±cze, okryte na szczycie ³uskami. Z k±tów ³usek wyrastaj± li¶cie oraz ow³osione, czerwone lub br±zowe g³±biki zakoñczone pojedynczymi kwiatami.
Li¶cie czê¶ciowo zimozielone, skórzaste i d³ugoogonkowe, tworz± przyziemn± rozetê. Pocz±tkowo s± bia³o ow³osione lub bia³owe³niste, z czasem staj± siê g³adkie. M³ode jasnozielone, z wiekiem robi± siê ciemnozielone z wierzchu, a od spodu mniej lub bardziej zabarwione na czerwono-fioletowo. Blaszka li¶ciowa trójklapowa, ca³obrzega, u nasady sercowata.
Niebiesko-fioletowe kwiaty o ¶rednicy 15-30 mm pojawiaj± siê wczesn± wiosn± zanim rozwin± siê li¶cie na szypu³kach wysoko¶ci 10 cm. Czasem maj± barwê ró¿ow±, rzadziej bia³±. Pojedyncze kwiaty podparte s± trzema niewielkimi, jajowatymi i têpo zakoñczonymi, siedz±cymi i z³±czonymi u nasady listkami , tworz±cymi pozorny kielich. Listki te nie opadaj±, tak¿e podczas dojrzewania owoców. Okwiat przewa¿nie z³o¿ony z 5-6 barwnych listków. Kwiat ma wiele spiralnie ustawionych s³upków oraz prêcików. o bia³ych lub ró¿owych nitkach. S³upki s± omszone, zwieñczone krótkimi, prostymi szyjkami.

Przylaszczka uprawiana jest jako ro¶lina ozdobna, przy czym ceniona jest ze wzglêdu na efektowne kwiaty, wczesne kwitnienie, dekoracyjne ulistnienie, bardzo du¿± cieniozno¶no¶æ i odporno¶æ na inne niekorzystne warunki ¶rodowiska, a tak¿e z powodu d³ugowieczno¶ci. W Polsce wci±¿ jest rzadko obecna w ofercie szkó³ek ogrodniczych z powodu trudno¶ci w rozmna¿aniu. Stosowana w ogrodach skalnychlub w za³o¿eniach parkowych o charakterze le¶nym, najlepiej w grupach. Tworzy efektowne kompozycje z innymi gatunkami kwitn±cymi wiosn± - cebulowymi, te¿ z mi³kiem wiosennym, zawilcami, fio³kiem wonnym.

Wymagania

Przylaszczka pospolita ro¶nie w lasach i zaro¶lach, chêtnie na pod³o¿u wapiennym lub obojêtnym. Wymaga gleb gliniastych, próchnicznych, na l¿ejszych ro¶liny rosn± s³abiej, s± ja¶niejsze - ¿ó³tozielone i s³abiej kwitn±. Przylaszczki preferuj± stanowiska cieniste i pó³cieniste, ¶wie¿e do suchych.

Rozmna¿anie

Ro¶liny rozprzestrzeniaj± siê za pomoc± mrówek roznosz±cych owoce, w mniejszym zakresie za pomoc± rozga³êziaj±cego siê i rozrastaj±cego k³±cza. Im starsze ro¶liny, tym wiêksze formuj± kêpy i obficiej kwitn±, ze starych kêp wyrastaæ mo¿e ponad 20 kwiatów.

Rozmna¿a siê j± zwykle przez podzia³, poniewa¿ s³abo wi±¿e nasiona, a dodatkowo w przypadku odmian o pe³nych kwiatach rozmna¿ana z nasion nie zachowuje cech osobników macierzystych. Zaleca siê wysiewaæ nasiona zaraz po ich dojrzeniu, do gleby wilgotnej w miejscu os³oniêtym. W przypadku ich przechowywania - wymagaj± stratyfikacji - przez 3 tygodnie nale¿y je przechowywaæ w temperaturze 0-5 °C. Kie³kowanie trwa od 1 do 12 miesiêcy. Po pikowaniu siewek nale¿y umo¿liwiæ im rozwój przez pierwszy rok w szklarni, dbaj±c o ich ocienienie i zapewnienie sta³ej wilgotno¶ci. Wysadzaæ na sta³e miejsce nale¿y w koñcu wiosny lub na pocz±tku lata. Podzia³ ro¶lin dojrza³ych, najlepiej mo¿liwie du¿ych kêp zaleca siê wykonywaæ tu¿ przed rozpoczêciem kwitnienia - w koñcu zimy lub bezpo¶rednio po kwitnieniu. Podzielone ro¶liny nale¿y wysadziæ od razu w miejsce docelowe.

Pielêgnacja

Przylaszczki preferuj± spokój, bardzo ¼le znosz± uszkodzenia korzeni, a po podziale rosn± bardzo wolno. Z tego powodu zaleca siê ich przesadzanie tylko w ostateczno¶ci.

Jest to ro¶lina truj±ca w przypadku spo¿ycia wiêkszej jej ilo¶ci. Zatrucia w wyniku spo¿ycia s± bardzo rzadkie z powodu piek±cego smaku ro¶lin. W przypadku spo¿ycia nastêpuje zapalenie b³ony ¶luzowej jamy ustnej, ¿o³±dka i jelit, krwawa biegunka, omdlenia, czasem drgawki, w koñcu niewydolno¶æ kr±¿eniowa, oddechowa i zapalenie nerek z krwiomoczem i bia³komoczem. W wyniku zatrucia mo¿e nast±piæ nieodwracalne uszkodzenie nerek. W przypadku spo¿ycia ro¶lin konieczne jest p³ukanie ¿o³±dka, nie wolno prowokowaæ wymiotów, podawaæ nale¿y natomiast du¿e ilo¶ci p³ynów.